اعصار دون اهل هر عصرى على حدّه ، براى آن كه عموم اقتضاى اين كند چون ايشان تخصيص كنند به اهل هر عصرى ، ما را بود كه تخصيص كنيم به وجهى ديگر . دگر آن كه : در آيت ( 1 ) بيان تحريم سبيلى است كه نه سبيل مؤمنان باشد ، از كجا كه اتّباع سبيل مؤمنان واجب بود كه نه هر چه ( 2 ) حرام نباشد بايد تا واجب بود ، بل روا باشد كه مندوب بود يا مباح تا اتباع سبيل مؤمنان موقوف بود بر دليل . دگر آن كه : اتّباع سبيل ايشان به شرط ايمان واجب باشد ، و ما را دليلى دگر بايد جز آيت بر آن كه ايشان مؤمنند . دليلى كه ما را ايمن كند از آن كه ايشان ( 3 ) صفت مؤمنى بشوند ، دگر ( 4 ) وعيد متناول است آن را كه مشاقّهء رسول كند و اتّباع راهى كه نه راه مؤمنان باشد على الجمع ، از كجا كه بر انفراد متناول وعيد باشد ، و خداى تعالى بر جمع گفت . قوله : * ( إِنَّ اللَّه لا يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِه ) * - الاية . بيشتر مفسّران برآنند كه آيت در شأن طعيمة ( 5 ) بن ابيرق آمد آنگه كه برگشت و به مكّه رفت و مرتد شد و با سر بت پرستيدن شد ، خداى تعالى گفت او را و آنان را كه از جنس او باشند از انواع مشركان از آنان كه بت پرستند ، يا با خداى تعالى شريكى كنند از ثنويان و جهودان و ترسايان كه گفتند ( 6 ) : عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّه ، و الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه ( 7 ) . . . ، و إِنَّ اللَّه ثالِثُ ثَلاثَةٍ ( 8 ) . . . ، و آيت اگر چه [ 342 - ر ] وارد بر سببى معروف است ، حكم آيت متعدّى است به اجماع امّت از او به ديگران ، تا هر كه شرك آورد او مغفرت نيابد ، و هر كه دون شرك آرد از فسق و ساير معاصى ، مغفرت به او رسد اگر خداى تعالى خواهد ، و كار او در اين باب موقوف بر مشيّت باشد ، اگر خداى تعالى خواهد او را بيامرزد بى توبه از فضل و كرم و عفو او نيكوست ، و اگر خواهد تا به گناهش عقوبت كند او را هست كه كند و عدل ( 9 )

--> ( 1 ) . لت : آن كه آيت در . ( 2 ) . مت : كه هر چه ، مر موجب هر چه . ( 3 ) . تب ، آج ، لب ، مر ، لت از . ( 4 ) . مر : ذكر . ( 5 ) . اساس ، وز ، تب ، آج ، لب ، مر ، لت : طعمه ، با توجّه به مت و موارد مشابه در صفحات قبلى تصحيح شد . ( 6 ) . مت : گفت . ( 7 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 30 . ( 8 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيهء 73 . ( 9 ) . اساس ، مت : عدول ، با توجّه به وز و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد .